Bişkekdə bir foto, böyük diplomatik mesaj: Azərbaycan regional dialoqun mərkəzində - Mobil Məmmədov yazır...
02.09.2026 15:40 Siyasi reaksiya 199
Bişkekdə Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının tədbirləri çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev və İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın qeyri-rəsmi şəraitdə səmimi söhbəti və birgə fotosu regionun diplomatik gündəmində diqqət çəkən məqamlardan birinə çevrilib. Bu görüntünü sadəcə protokol xarakterli foto kimi qiymətləndirmək doğru olmaz. Dörd dövlət başçısının eyni məkanda yaratdığı mənzərə Cənubi Qafqaz, Mərkəzi Asiya, Türkiyə və İran arasında formalaşan yeni əməkdaşlıq arxitekturasının mühüm siyasi simvollarından biridir.
Bəzən diplomatiyanın ən mühüm mesajları uzun danışıqların protokollarında deyil, bir fotoşəkildə görünür.
Bişkekdə çəkilən həmin foto da məhz belə görüntülərdəndir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Özbəkistan Prezidenti
Şavkat Mirziyoyev və İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın qeyri-rəsmi şəraitdə səmimi söhbəti ilk növbədə regionda dialoq mədəniyyətinin və qarşılıqlı siyasi təmasların əhəmiyyətini göstərir.
Bu mənzərənin diqqətçəkən tərəfi təkcə dörd liderin eyni kadrda yer alması deyil. Daha mühüm məqam onların təmsil etdiyi ölkələrin Avrasiyanın geosiyasi, iqtisadi və nəqliyyat xəritəsində getdikcə daha sıx əlaqələnməsidir.
Azərbaycan Cənubi Qafqazın, Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın, Türkiyə Avropa ilə Asiyanın qovuşduğu məkanın, İran isə Şərq–Qərb və Şimal–Cənub əlaqələrinin mühüm coğrafi halqasının əsas aktorlarından biridir.
Bu ölkələrin qarşılıqlı münasibətlərində nəqliyyat, enerji, ticarət, logistika, təhlükəsizlik, humanitar əlaqələr və mədəni əməkdaşlıq kimi çoxsaylı istiqamətlər mövcuddur.
Məhz buna görə Bişkekdəki qeyri-rəsmi görüşü yalnız diplomatik protokol çərçivəsində qiymətləndirmək kifayət deyil.
Özbəkistanda yaşayan Azərbaycan diasporunun nümayəndələri olaraq biz bu görüntünü regionda yeni əməkdaşlıq imkanlarının müsbət siyasi atmosferinin göstəricisi kimi qəbul edirik.
Azərbaycan diasporunun rəhbəri kimi hesab edirəm ki, dövlət başçıları arasında formalaşan qarşılıqlı etimad xalqlar arasında münasibətlərin daha da dərinləşməsi üçün mühüm siyasi zəmin yaradır.
«Azərbaycanın Özbəkistanla münasibətləri bizim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır» Azərbaycan ilə Özbəkistan arasında münasibətlər son illərdə xüsusi dinamika qazanıb.
İki ölkənin dövlət başçıları arasında qarşılıqlı etimad və dostluq münasibətləri siyasi əlaqələrin iqtisadi, humanitar və mədəni sahələrdə də genişlənməsinə imkan yaradıb.
«Özbəkistanda yaşayan azərbaycanlılar üçün Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri yalnız iki dövlət arasında diplomatik əlaqələr demək deyil. Bu münasibətlər həm də iki qardaş xalqın tarixi və mənəvi yaxınlığının müasir siyasi müstəvidə ifadəsidir» – deyə bildirirəm.
Azərbaycan diasporunun Özbəkistanda fəaliyyəti də məhz bu tarixi yaxınlığın möhkəmləndirilməsinə xidmət edir.
Bizim əsas məqsədlərimizdən biri Azərbaycan və Özbəkistan xalqları arasında mədəni, humanitar və ictimai əlaqələrin inkişafına töhfə vermək, Azərbaycan mədəniyyətini Özbəkistan cəmiyyətinə daha geniş təqdim etmək və iki ölkənin dostluq münasibətlərinə ictimai dəstək göstərməkdir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiyaya baxışı dəyişib. Son illərdə Azərbaycanın Mərkəzi Asiyaya münasibətində yeni dinamikanın yarandığı açıq şəkildə görünür.
Bakı artıq Mərkəzi Asiyanı yalnız ayrı-ayrı dövlətlərlə ikitərəfli münasibətlər çərçivəsində deyil, geniş regional əməkdaşlıq məkanı kimi nəzərdən keçirir.
Bu prosesdə Özbəkistanın xüsusi yeri var. Özbəkistan Mərkəzi Asiyanın ən mühüm dövlətlərindən biri olmaqla yanaşı, Azərbaycan üçün həm siyasi, həm iqtisadi, həm də humanitar baxımdan əhəmiyyətli tərəfdaşdır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrinin inkişafı Xəzər dənizi üzərindən nəqliyyat-kommunikasiya imkanlarının genişləndirilməsi, Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin artması və Şərq–Qərb ticarət marşrutlarının inkişafı baxımından da mühüm perspektivlər yaradır.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə yaxınlaşması yalnız iqtisadi layihələrin nəticəsi deyil. Bu, tarixi və mədəni baxımdan bir-birinə yaxın olan xalqların yeni dövrün imkanları əsasında yenidən daha sıx əlaqələnməsidir», – deyə vurğulayıram.
Bişkekdəki görüntüdə Azərbaycan və Özbəkistan prezidentləri ilə yanaşı, Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın da yer alması ayrıca diqqət çəkir.
Azərbaycan–Türkiyə münasibətlərinin strateji müttəfiqlik səviyyəsi artıq bütün türk dünyası üçün mühüm siyasi reallığa çevrilib.
Türkiyənin Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin inkişafı, Azərbaycanın region ölkələri ilə fəal əlaqələri və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın genişlənməsi yeni regional imkanlar yaradır.
Bu baxımdan Azərbaycan–Türkiyə–Özbəkistan üçbucağında siyasi, iqtisadi və humanitar əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi bütün tərəflərin maraqlarına cavab verir.
Azərbaycan diasporu üçün isə bu prosesin daha bir mühüm tərəfi var: xalqlar arasında əlaqələrin dövlətlərarası münasibətləri tamamlaması.
İranla dialoq da regional sabitlik üçün vacibdir Bişkek fotosunda İran Prezidentinin də yer alması regional dialoqun başqa bir mühüm istiqamətinə diqqət çəkir.
Azərbaycan, İran və Mərkəzi Asiya arasında nəqliyyat və ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi böyük iqtisadi potensiala malikdir.
Regionda davamlı sülh və sabitliyin təmin olunması üçün bütün ölkələr arasında dialoq kanallarının açıq qalması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu baxımdan liderlərin qeyri-rəsmi formatda ünsiyyəti belə, diplomatik münasibətlərdə müsbət atmosferin qorunmasına xidmət edən amillərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Diaspor diplomatiyası: xalqlar arasında körpüdür.
Müasir dövrdə diplomatiya yalnız dövlət qurumlarının fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır.
Diaspor təşkilatları, milli-mədəni mərkəzlər, ziyalılar, elm və mədəniyyət nümayəndələri də xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsində mühüm rol oynayırlar.
Özbəkistanda Azərbaycandiasporunun fəaliyyəti də bu prinsipə əsaslanır.
Biz Azərbaycan və Özbəkistan arasında dostluq münasibətlərinin daha da möhkəmləndirilməsini özümüz üçün strateji və mənəvi prioritet hesab edirik.
“Diasporun ən böyük missiyası yaşadığı ölkənin cəmiyyətinə inteqrasiya olmaqla yanaşı, öz milli-mədəni irsini qorumaq və iki ölkə arasında etimad körpülərinin qurulmasına xidmət etməkdir”, – deyə qeyd edirəm.
Bu baxımdan Azərbaycan diasporunun Özbəkistanda keçirdiyi mədəni tədbirlər, elmi konfranslar, gənclər layihələri, milli-mədəni proqramlar və ictimai təşəbbüslər yalnız mədəni fəaliyyət deyil, eyni zamanda xalq diplomatiyasının praktik nümunələridir.
Bişkekdəki fotoşəkil bizə bir daha göstərir ki, müasir dünyada regional əməkdaşlığın əsas şərtlərindən biri dialoqdur.
Azərbaycan üçün bu dialoq həm Cənubi Qafqazın, həm Mərkəzi Asiyanın, həm də daha geniş türk dünyasının gələcəyi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Özbəkistan üçün isə Azərbaycanla münasibətlərin inkişafı Xəzər hövzəsi, Qafqaz və Avropa istiqamətində yeni imkanlar açır.
Türkiyə bu prosesdə mühüm siyasi və iqtisadi bağlantı rolunu oynayır. İran isə regional nəqliyyat və iqtisadi əlaqələr baxımından əhəmiyyətli tərəfdaş olaraq qalır.
Belə bir şəraitdə liderlərin səmimi ünsiyyəti və birgə fotosu təsadüfi görüntü deyil. Bu, dialoqa açıq regionun, qarşılıqlı maraqların və yeni əməkdaşlıq imkanlarının siyasi simvoludur.
“Bu foto gələcəyə baxışın görüntüsüdür” Özbəkistanda yaşayan azərbaycanlılar olaraq bizim üçün əsas məsələ yalnız bu günün siyasi proseslərini izləmək deyil, gələcək əməkdaşlıq imkanlarının formalaşmasına töhfə verməkdir.
İnanırıq ki, Azərbaycan və Özbəkistan arasında mövcud dostluq və qardaşlıq münasibətləri qarşıdakı illərdə daha da genişlənəcək, xalqlarımızın tarixi və mədəni yaxınlığı yeni iqtisadi, humanitar və ictimai layihələrlə zənginləşəcək.
“Bişkekdə dörd dövlət başçısının səmimi ünsiyyətini biz gələcəyə baxışın görüntüsü kimi qəbul edirik.
Bu görüntünün ən mühüm mesajı ondan ibarətdir ki, regionun gələcəyi əməkdaşlıq, qarşılıqlı hörmət və dialoq üzərində qurulmalıdır. Azərbaycan və Özbəkistan isə bu prosesdə bir-birinə yaxın, etibarlı və dost tərəfdaşlar kimi mühüm rol oynaya bilər.”
Bu gün regionda yeni siyasi və iqtisadi reallıqlar formalaşır. Azərbaycan bu reallıqların fəal iştirakçısıdır.
Özbəkistan isə həmin yeni regional arxitekturada Azərbaycanın ən yaxın tərəfdaşlarından biri kimi xüsusi mövqeyə malikdir.
Bişkekdə çəkilən fotoşəkil bəlkə də bir neçə saniyəlik anı əks etdirir. Amma həmin anın arxasında böyük bir həqiqət dayanır:
Azərbaycan, Türkiyə, Özbəkistan və İran arasında dialoq imkanları mövcuddur və bu imkanlardan sülh, sabitlik, iqtisadi inkişaf və xalqların rifahı naminə istifadə etmək regionun ümumi marağındadır.
Mobil Məmmədov
Özbəkistan Respublikasında Respublika Azərbaycan Milli Mədəniyyət Mərkəzinin sədri
Şərhlər